Voorbeeld codicil: handgeschreven uiterste wil opstellen (2026)

Een voorbeeld codicil geeft je houvast als je zelf op een eenvoudige manier bepaalde spullen of je uitvaartwensen wilt vastleggen. Het is een volledig met de hand geschreven document waarmee je zonder notaris een beperkt, maar rechtsgeldig, onderdeel van je nalatenschap regelt. Juist omdat elk woord van jouw hand moet komen, helpt een voorbeeld codicil je om de juiste onderdelen op te nemen en fouten te vermijden.

Wat is een codicil?

Een codicil is een uiterste wilsbeschikking die de testateur uitsluitend zelf, met de hand, schrijft. Met zo’n onderhandse akte kun je concrete roerende zaken nalaten aan een legataris, of je uitvaartwensen vastleggen. Denk aan een bijzonder sieraad voor een kleindochter, of aan de wens om begraven te worden in plaats van gecremeerd. Het codicil heeft alleen rechtskracht als het voldoet aan de vormvoorschriften van artikel 4:97 van het Burgerlijk Wetboek.

Oorsprong en wettelijke basis

Het codicil kent een lange geschiedenis en is in Nederland sinds 2003 geregeld in artikel 4:97 BW. Dat artikel is bewust eenvoudig gehouden: elke handgeschreven, gedagtekende en ondertekende verklaring kan als codicil gelden, op voorwaarde dat de inhoud beperkt blijft tot wat de wet toestaat. De wetgever wilde zo een laagdrempelige aanvulling op het testament bieden.

Scenario

Stel, je hebt een uitgebreide verzameling langspeelplaten die je na je overlijden aan een goede vriend wilt schenken. Je wilt daarvoor geen compleet testament laten opmaken, want verder verandert er niets aan de erfopvolging volgens de wet. In dat geval is een codicil het perfecte instrument.

Wat moet een codicil bevatten?

Een rechtsgeldig codicil mag uitsluitend gaan over legaten van roerende zaken en uitvaartwensen. Roerende zaken zijn tastbare, verplaatsbare goederen – van meubels, sieraden en boeken tot voertuigen en kunstwerken. Bij een legaat beschrijf je het voorwerp zo precies dat na jouw overlijden iedereen weet welk goed je bedoelde.

Roerende zaken concreet omschrijven

Een veelgemaakte fout is het opnemen van een algemene omschrijving zoals ‘mijn horloge’, terwijl je meerdere horloges bezit. Omschrijf daarom altijd het merk, type en eventueel een uniek kenmerk. Zo voorkom je onenigheid tussen nabestaanden.

Uitvaartwensen formuleren

Naast spullen kun je wensen voor je uitvaart opnemen: crematie of begrafenis, de muziek, wie er spreekt, en waar de as verstrooid moet worden. Deze wensen zijn juridisch niet afdwingbaar, maar fungeren als een sterke morele richtlijn voor je nabestaanden.

Wat er écht niet in mag

Je kunt met een codicil geen geldbedragen toedelen aan iemand. Dat is een hardnekkig misverstand – geld is volgens de wet geen roerende zaak. Ook het benoemen van een executeur of het uitsluiten van wettelijke erfgenamen kan alleen via een testament. Het codicil blijft daarmee een instrument voor zogenoemde kleine legaten en persoonlijke afscheidswensen.

Wat zijn de eisen voor een rechtsgeldig codicil?

Wil een codicil na jouw overlijden daadwerkelijk gelden, dan moet het voldoen aan alle eisen van artikel 4:97 BW. Daarbij draait alles om eigenhandig schrijven, dateren en ondertekenen. Een getypt of ingesproken document dat alleen is ondertekend, heeft geen enkel rechtsgevolg – ook niet als een notaris er later naar kijkt.

Controlelijst rechtsgeldig codicil

Vereiste	Toelichting
Volledig handgeschreven	Van de eerste tot de laatste letter door de testateur zelf met een pen geschreven.
Gedagtekend	Plaats en datum vermelden; zonder dagtekening is het codicil nietig.
Ondertekend	De gebruikelijke handtekening van de testateur, bij voorkeur met dezelfde pen.
Inhoudelijke beperking	Uitsluitend roerende zaken legateren en/of uitvaartwensen opnemen.

Bewaring en registratie

Een codicil hoeft niet langs de notaris, maar het is verstandig het origineel bij een notaris in bewaring te geven. De notaris registreert het bestaan van het document dan in het centraal testamentenregister (CTR). Dat register telde in 2025 al meer dan 3,5 miljoen registraties, en alleen zo kunnen nabestaanden na je overlijden snel achter het bestaan van je codicil komen. Thuis bewaren mag, maar dan loop je het risico dat het zoekraakt of achtergehouden wordt.

Welke verschillende soorten codicil zijn er?

In de praktijk bestaan er drie hoofdvormen, die elk een ander doel dienen. Voor een helder overzicht zet ik ze in de onderstaande tabel naast elkaar.

Soort codicil	Wat regel je ermee?	Rechtsgevolg
Legaatcodicil	Nalaten van concrete roerende zaken aan specifieke personen (legatarissen).	Juridisch bindend, mits vormvereisten nageleefd.
Uitvaartcodicil	Wensen voor begrafenis of crematie, muziek, sprekers, asbestemming.	Moreel bindend, niet rechtens afdwingbaar.
Medisch codicil (donorcodicil/wilsverklaring)	Wensen rondom levenseinde, reanimatieverbod of toestemming orgaandonatie.	Deels wettelijk geregeld via donorregister of WGBO; gebruik een aparte schriftelijke wilsverklaring.

Het medisch codicil is een ander type document: het gaat om medische beslissingen, niet om je nalatenschap. Sinds de invoering van de nieuwe Donorwet is orgaandonatie primair vastgelegd in het donorregister. Een aanvullende wilsverklaring kan nog steeds zinvol zijn, bijvoorbeeld als je je lichaam ter beschikking wilt stellen aan de wetenschap.

Wat is het verschil tussen een codicil en een testament?

De twee uiterste wilsbeschikkingen vullen elkaar aan, maar zijn in vorm en reikwijdte volstrekt verschillend. De onderstaande tabel vat de belangrijkste verschillen samen.

Criterium	Codicil	Testament
Vorm	Volledig handgeschreven, gedateerd en ondertekend (art. 4:97 BW).	Notariële akte of bij notaris in bewaring gegeven onderhandse akte.
Wat kun je regelen?	Legaten van roerende zaken en uitvaartwensen.	Erfgenamen benoemen, executeur aanstellen, geldbedragen en onroerend goed verdelen, alle soorten legaten.
Kan een executeur worden benoemd?	Nee.	Ja.
Kan geld worden gelegateerd?	Nee, een geldbedrag is geen roerende zaak.	Ja.
Notariële tussenkomst verplicht?	Nee (facultatief: in bewaring geven).	Ja, voor de totstandkoming.
Kosten	Geen (eventueel bewaarloon notaris).	Notariskosten (gemiddeld enkele honderden euro’s).

Is een codicil verplicht? En wanneer is het aan te raden?

Niemand is verplicht een codicil op te stellen. Zonder codicil erft de familie volgens het versterferfrecht. Toch kan het zinvol zijn een codicil te schrijven zodra je spullen met emotionele waarde aan iemand wilt nalaten zonder een volledig testament te laten opmaken.

Drie situaties waarin een codicil uitkomst biedt

Persoonlijke bezittingen van onschatbare sentimentele waarde – het antieke servies van oma, de trouwring.
Uitvaartwensen die je duidelijk wilt vastleggen – je wilt gecremeerd worden op een specifieke plek, of er moet een bepaald lied klinken.
Als je vermogen eenvoudig is en je alleen een paar spullen wilt toedelen – de rest gaat volgens de wet naar je nabestaanden.

Let op: een codicil mag niet in strijd zijn met een eerder testament of de legitieme portie van een kind. Twijfel je? Win dan even notarieel advies in voordat je het document definitief maakt.

Hoe stel je een codicil op? Stappenplan

Een rechtsgeldig codicil opstellen doe je zelf, in vijf overzichtelijke stappen. Volg het stappenplan en werk alles met de hand uit.

Stap 1: Bepaal de inhoud

Maak een lijst van de roerende zaken die je wilt legateren en aan wie. Beschrijf elk voorwerp concreet: ‘mijn gouden manchetknopen met de initialen J.D.’ Noteer ook de volledige naam en het adres van de legataris. Bedenk tegelijk of je uitvaartwensen wilt opnemen.

Stap 2: Schrijf het document helemaal met de hand

Gebruik een gewone pen (geen potlood) en schrijf elke letter zelf. Niemand anders mag meetekenen; ook niet je partner. De tekst mag je voor de leesbaarheid in artikelen nummeren, maar alles moet met de hand.

Stap 3: Onderteken en dateer

Zet je gebruikelijke handtekening direct onder de tekst en vermeld plaats en datum. Schrijf bijvoorbeeld: ‘opgemaakt te Amsterdam op 12 mei 2026’. Zonder dagtekening is het codicil nietig, ook als achteraf iedereen weet wanneer het geschreven is.

Stap 4: Bewaar het origineel veilig

Het makkelijkst is thuis bewaren, mits je nabestaanden weten waar. Beter: geef het origineel in bewaring bij een notaris. Die registreert het in het centraal testamentenregister. Zo wordt het codicil na overlijden altijd gevonden.

Stap 5: Informeer een vertrouwenspersoon

Vertel een familielid, de beoogd executeur van je testament of een goede vriend waar het codicil is en wat er globaal in staat. Zo komt het tijdig boven water.

Voorbeeld codicil (met toelichting per artikel)

Hieronder zie je een voorbeeld codicil dat je naar eigen situatie kunt aanpassen. Het combineert een legaat van een roerende zaak met uitvaartwensen. Zolang je de vormvereisten respecteert, kun je naar wens legaten toevoegen of weglaten.

CODICIL

Ik, [volledige naam testateur], geboren op [geboortedatum] te [geboorteplaats], wonende te [postcode en woonplaats], verklaar hierbij het volgende te bepalen als mijn uiterste wil voor zover deze bij onderhandse akte kan worden vastgelegd.

Artikel 1 – Legaat

Ik legateer aan [volledige naam legataris], geboren op [geboortedatum], wonende te [adres], mijn horloge van het merk [merk, type en eventueel serienummer], dat ik dagelijks draag en dat door anderen kan worden herkend als mijn eigendom.

Toelichting bij artikel 1
Dit is een toegestaan legaat van een roerende zaak op grond van artikel 4:97 BW. Door het voorwerp zo concreet mogelijk te omschrijven – merk, type, herkenningspunt – voorkom je onduidelijkheid welk horloge je bedoelt.

Artikel 2 – Uitvaartwensen

Ik geef hierbij mijn uitdrukkelijke wens te kennen dat mijn stoffelijk overschot wordt gecremeerd en dat de as wordt verstrooid op [locatie, bijvoorbeeld ‘de duinen bij Parnassia’]. Tijdens de afscheidsdienst wens ik dat het lied ‘[titel en uitvoerder]’ ten gehore wordt gebracht en dat [naam] wordt gevraagd om een persoonlijke toespraak te houden.

Toelichting bij artikel 2
Uitvaartwensen zijn moreel bindend. Artikel 4:97 BW noemt uitdrukkelijk dat in een codicil ‘aanwijzingen omtrent de begrafenis of crematie’ kunnen worden opgenomen. Ze zijn niet rechtens afdwingbaar, maar geven nabestaanden wel een duidelijke richting.

Ondertekening

Aldus opgemaakt te [plaats] op [datum] en met mijn hand ondertekend.

[handtekening testateur]

[naam testateur]

(Aan een later handgeschreven codicil komt voorrang toe, voor zover het met eerdere bepalingen in strijd is.)

Wanneer dit voorbeeld NIET past

Het voorbeeldcodil hierboven is uitsluitend geschikt voor wie enkel roerende zaken wil legateren of uitvaartwensen wil vastleggen. De volgende situaties vragen om een ander document, meestal een notarieel testament:

Je wilt een executeur benoemen die de nalatenschap afwikkelt.
Je wilt een geldbedrag nalaten aan iemand.
Je wilt onroerend goed (een huis, een stuk grond) verdelen of legateren.
Je wilt wettelijke erfgenamen uitsluiten.
Je wilt een medisch codicil opstellen voor een reanimatieverbod of orgaandonatie.

In al deze gevallen schiet het codicil juridisch tekort. Raadpleeg dan een notaris voor een op maat gemaakt testament of een aparte schriftelijke wilsverklaring voor medische kwesties.

Veelgestelde vragen over het codicil

Moet een codicil met de hand worden geschreven?

Ja, absoluut. Een rechtsgeldig codicil moet volledig handgeschreven, gedagtekend en ondertekend zijn door de testateur. Een getypt of ingesproken document dat alleen een handtekening bevat, is nietig.

Kan ik een codicil ook in een testament opnemen?

Nee, een codicil is een zelfstandig onderhands stuk en mag niet onderdeel zijn van een testament. Je kunt inhoudelijk wel op elkaar aansluiten, maar het codicil moet op zichzelf voldoen aan alle vormvereisten van artikel 4:97 BW.

Mag een codicil geldbedragen bevatten?

Nee, een codicil mag uitsluitend worden gebruikt voor legaten van roerende zaken en uitvaartwensen. Een geldsom valt daar niet onder; daarvoor heb je een testament nodig.

Waar moet ik mijn codicil bewaren?

Je kunt het thuis bewaren, maar veel veiliger is het om het origineel in bewaring te geven bij een notaris. Die registreert het bestaan ervan in het centraal testamentenregister, zodat je nabestaanden het na je overlijden gegarandeerd vinden.

Kan ik een codicil herroepen?

Ja, je kunt je codicil op elk moment verscheuren of een nieuw handgeschreven exemplaar maken waarin je het vorige intrekt. Het meest recente exemplaar heeft dan voorrang.

Is een uitvaartcodicil hetzelfde als een donorcodicil?

Nee, een uitvaartcodicil gaat over je uitvaart, terwijl een donorcodicil (ook wel medisch codicil of wilsverklaring) betrekking heeft op medische beslissingen zoals orgaandonatie of niet-reanimeren. Gebruik voor die laatste een aparte schriftelijke wilsverklaring.

Wat kost een codicil?

Een codicil opstellen is kosteloos. Wil je het in bewaring geven bij een notaris, dan betaal je een bescheiden bewaarloon (gemiddeld tussen de 50 en 100 euro eenmalig). Dat is aanzienlijk minder dan de notariskosten voor een testament.

Hoe lang is een codicil geldig?

Een codicil blijft geldig tot je het herroept of totdat een later handgeschreven exemplaar ervan afwijkt. Er is geen maximale geldigheidsduur.

Wat te doen als er onenigheid ontstaat over het codicil?

Wanneer nabestaanden de echtheid of de inhoud van het codicil betwisten, kun je het beste een stappenplan volgen om de zaak niet onnodig te laten escaleren.

Eerste hulp bij betwisting van een codicil

Laat het origineel zien. Veel wantrouwen verdwijnt zodra iedereen het handgeschreven document kan inzien. Geef een kopie, maar houd het origineel zelf.
Schakel een notaris in. Een notaris kan de echtheid van het handschrift beoordelen aan de hand van andere schriftvoorbeelden van de overledene. Ook kan de notaris bemiddelen.
Probeer mediation. Bij blijvende onenigheid kan een onafhankelijke mediator helpen een minnelijke oplossing te vinden, zonder gang naar de rechter.
Laat de rechter oordelen. Als geen van de voorgaande stappen helpt, kan een belanghebbende naar de rechter stappen om de geldigheid van het codicil te laten toetsen.

Om betwisting voor te zijn, kun je het beste het codicil meteen in bewaring geven bij een notaris. Daarmee verklein je de kans op discussie over de echtheid aanzienlijk.