เวลา ทวง หนี้ ตาม กฎหมาย: คู่มือการทวงถามหนี้ตามพระราชบัญญัติการทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558

การรู้ เวลา ทวง หนี้ ตาม กฎหมาย ที่ถูกต้องช่วยให้เจ้าหนี้ติดตามหนี้ได้โดยไม่เสี่ยงผิดกฎหมาย และช่วยให้ลูกหนี้รู้สิทธิของตัวเองเมื่อถูกติดต่อนอกเวลาทำการ คู่มือนี้รวบรวมหลักเกณฑ์จากพระราชบัญญัติการทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 พร้อมแนวปฏิบัติและข้อควรระวังที่ใช้ได้จริง

หนังสือทวงถามหนี้คืออะไร

หนังสือทวงถามหนี้หรือ Demand Letter คือเอกสารที่เจ้าหนี้ส่งให้ลูกหนี้เพื่อแจ้งยอดหนี้คงค้างและเรียกร้องให้ชำระภายในเวลาที่กำหนด กฎหมายไม่ได้บังคับว่าต้องออกหนังสือก่อนฟ้องทุกกรณี แต่ในทางปฏิบัติใช้เป็นหลักฐานว่าลูกหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัดและเจ้าหนี้ได้พยายามติดตามอย่างเป็นขั้นตอนแล้ว

สถานการณ์ที่พบบ่อย
นายเอให้เพื่อนกู้เงิน 30,000 บาทด้วยสัญญากู้ธรรมดา เมื่อเพื่อนไม่ชำระตามกำหนด นายเอควรเริ่มด้วยการส่งหนังสือบอกกล่าวทวงถามก่อนยื่นฟ้อง เพื่อให้ศาลเห็นว่าได้เปิดโอกาสให้ชำระหนี้แล้ว

ข้อผิดพลาดที่มักเกิดขึ้น
หลายคนเข้าใจผิดว่าแค่โทรศัพท์ทวงด้วยวาจาก็เพียงพอแล้ว การมีหนังสือทวงถามเป็นลายลักษณ์อักษรเพิ่มน้ำหนักให้คดีและป้องกันข้อโต้แย้งเรื่องวันผิดนัด

กฎหมายกำหนดเวลาทวงหนี้ไว้อย่างไร

พระราชบัญญัติการทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 มาตรา 11 วางกรอบเวลาติดต่อลูกหนี้ชัดเจน

• วันจันทร์ถึงศุกร์ ติดต่อได้ระหว่าง 08.00–20.00 น.
• วันเสาร์ วันอาทิตย์ และวันหยุดราชการ ติดต่อได้ระหว่าง 08.00–14.00 น.
• นอกเวลานี้ ห้ามติดต่อไม่ว่าด้วยช่องทางใด เว้นแต่เข้าข้อยกเว้น

“การติดต่อ” หมายรวมถึงการโทรศัพท์ ส่งข้อความ SMS/Line การเข้าพบตัว และการสื่อสารทางอิเล็กทรอนิกส์อื่น ๆ แม้จะใช้เบอร์หรือบัญชีที่ไม่ได้ระบุชื่อผู้ทวงก็ยังอยู่ภายใต้ข้อจำกัดเวลาเดียวกัน

หลักตัดสินใจ
ถ้าคุณเป็นเจ้าหนี้และไม่แน่ใจว่าวันนั้นเป็นวันหยุดราชการหรือไม่ ให้ยึดตามประกาศวันหยุดของธนาคารแห่งประเทศไทยเป็นเกณฑ์ เพื่อหลีกเลี่ยงการทวงถามในเวลาที่กฎหมายห้าม

ข้อยกเว้นเวลาทวงหนี้มีอะไรบ้าง

แม้กฎหมายกำหนดเวลาตายตัว แต่มีบางกรณีที่ผู้ทวงถามหนี้สามารถติดต่อนอกเวลาได้

• ลูกหนี้ให้ความยินยอมเป็นลายลักษณ์อักษร
  เช่น ในสัญญากู้ระบุข้อความว่า “ผู้กู้ตกลงให้เจ้าหนี้ติดต่อทวงถามนอกเวลาทำการได้” ข้อตกลงนี้ต้องทำไว้ล่วงหน้าและมีหลักฐานเป็นหนังสือเท่านั้น การยินยอมด้วยวาจาหรือข้อความแชทไม่ถือว่าเพียงพอ

• หนี้ที่อยู่ภายใต้การกำกับของ ธปท. หรือหน่วยงานเฉพาะ
  สินเชื่อบางประเภทอาจมีหลักเกณฑ์ต่างออกไป เช่น สินเชื่อเพื่อที่อยู่อาศัยที่ธนาคารพาณิชย์อาจกำหนดช่วงเวลาโทรติดต่อแตกต่างภายใต้การกำกับดูแลของ ธปท.

• มีเหตุจำเป็นทางกฎหมาย
  เช่น การส่งหมายศาล การดำเนินการตามคำสั่งศาล หรือกรณีเร่งด่วนที่มีผลกระทบต่อสิทธิเรียกร้อง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
เจ้าหนี้บางรายเข้าใจว่าเมื่อลูกหนี้เคยรับสายหลัง 20.00 น. แล้วครั้งหนึ่ง ถือว่าเป็นการยินยอมโดยปริยาย ความเข้าใจนี้ไม่ถูกต้องตามกฎหมาย การยินยอมต้องชัดแจ้งและเป็นลายลักษณ์อักษรตั้งแต่แรก

มุมมองผู้เชี่ยวชาญ
กฎหมายไม่ได้ระบุชัดว่าการยินยอมทางอิเล็กทรอนิกส์ (e-Consent) เช่น การคลิกยอมรับในแอปพลิเคชัน จะมีผลเทียบเท่าการลงลายมือชื่อหรือไม่ ในทางปฏิบัติจึงควรทำเอกสารที่เป็นกระดาษหรือ PDF ที่ลงนามชัดเจนเพื่อความปลอดภัย

วิธีทวงหนี้ที่ผิดกฎหมาย

การกระทำต่อไปนี้ถือเป็นการละเมิดพระราชบัญญัติการทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558

• ข่มขู่หรือใช้กำลัง แม้ไม่ถึงขั้นทำร้ายร่างกาย แต่คำพูดที่ทำให้กลัวหรือกดดันจนเกินขอบเขตก็เข้าข่าย
• ใช้ถ้อยคำหยาบคาย ดูหมิ่น หรือทำให้อับอาย เช่น การประจานในกลุ่มไลน์ หรือส่งข้อความเชิงประณามซ้ำ ๆ
• รบกวนความเป็นอยู่ปกติ เช่น โทรศัพท์ติดต่อวันละหลายครั้ง โทรจิกในช่วงพักกลางวัน หรือส่งข้อความถี่เกินสมควร
• ติดต่อบุคคลอื่นที่ไม่ใช่ลูกหนี้หรือผู้ค้ำประกัน ห้ามโทรหาครอบครัว เพื่อนร่วมงาน หรือหัวหน้างาน เพื่อกดดันให้ลูกหนี้จ่ายหนี้ เว้นแต่มีเหตุจำเป็นและเป็นไปตามที่กฎหมายอนุญาต
• ทวงถามเกินวันละ 1 ครั้ง กฎหมายถือว่าการติดต่อทุกช่องทางนับรวมเป็นหนึ่งครั้งต่อวัน การโทรแล้วตามด้วยข้อความในวันเดียวกันถือว่าเกินขอบเขต

ตัวอย่างสถานการณ์
บริษัททวงหนี้โทรหาลูกหนี้ตอน 08.05 น. และส่ง SMS ตอน 09.30 น. ของวันเดียวกัน แม้จะเป็นเพียงข้อความสั้น ๆ ก็อาจถูกตีความว่าเป็นการติดต่อครั้งที่สองและเข้าข่ายผิดกฎหมาย

เจ้าหนี้ควรปฏิบัติอย่างไรให้ปลอดภัย

เพื่อป้องกันความเสี่ยงทางกฎหมายและรักษาหลักฐานให้แน่นหนา ควรทำตามขั้นตอนดังนี้

ก่อนเริ่มทวงถาม

• ตรวจสอบเอกสารสัญญาและประวัติการชำระเงินให้ถูกต้อง
• ระบุตัวตน: แจ้งชื่อ-สกุล เลขประจำตัวประชาชน หรือชื่อนิติบุคคล พร้อมที่อยู่ให้ลูกหนี้ทราบ
• กำหนดเวลาที่จะติดต่อให้อยู่ในช่วงที่กฎหมายอนุญาต

การส่งหนังสือทวงถามหนี้

1. จัดทำหนังสือระบุยอดหนี้ ต้นเงิน ดอกเบี้ยผิดนัด และวันที่ผิดนัด
2. กำหนดระยะเวลาให้ชำระ เช่น 15 วัน หรือ 30 วันนับจากได้รับหนังสือ
3. ส่งทาง ไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับ เท่านั้น เพื่อเก็บใบตอบรับเป็นหลักฐานว่าลูกหนี้ได้รับแล้ว
4. เก็บสำเนาหนังสือและใบตอบรับไว้ในแฟ้มคดี

ข้อผิดพลาดที่ควรหลีกเลี่ยง
การส่งอีเมลหรือไปรษณีย์ธรรมดาอาจไม่สามารถพิสูจน์วันรับได้ หากลูกหนี้ปฏิเสธว่ายังไม่เคยเห็นจดหมาย คดีอาจล่าช้าเพราะต้องสืบพยานเพิ่มเติม

การบันทึกการติดต่อ

• จดบันทึกวันที่ เวลา ช่องทาง และชื่อบุคคลที่พูดคุยทุกครั้ง
• หากบันทึกเสียงสนทนาต้องแจ้งให้คู่สนทนาทราบและปฏิบัติตามกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล

อัตราดอกเบี้ยที่ควรระวัง

• อัตราดอกเบี้ยตามสัญญากู้ยืมทั่วไปต้องไม่เกิน 15% ต่อปี
• ดอกเบี้ยผิดนัด หากสัญญาไม่ได้กำหนดไว้ ให้คิดได้ไม่เกิน 7.5% ต่อปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 224
• ระบุดอกเบี้ยเกินจริงอาจถูกฟ้องกลับว่ากระทำการไม่สุจริต

บทลงโทษสำหรับการทวงหนี้ผิดเวลา

ผู้ทวงถามหนี้ที่ฝ่าฝืนข้อกำหนดเรื่องเวลาหรือกระทำการต้องห้าม ต้องรับโทษตามกฎหมายดังนี้

• โทษปรับทางปกครอง
  กรณีทวงถามนอกเวลาที่กำหนดโดยไม่มีการข่มขู่หรือคุกคาม ปรับไม่เกิน 100,000 บาท ตามมาตรา 39 คณะกรรมการทวงถามหนี้เป็นผู้พิจารณา

• โทษอาญา
  หากมีพฤติกรรมข่มขู่ ใช้กำลัง ดูหมิ่น ทำให้อับอาย หรือคุกคามอย่างร้ายแรง ระวางโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 300,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตามมาตรา 40

• ความรับผิดทางแพ่ง
  ลูกหนี้สามารถฟ้องเรียกค่าเสียหายเพิ่มเติมในทางละเมิดได้ เช่น ค่าเสียหายต่อชื่อเสียง

หลักตัดสินใจ
หากคุณเป็นเจ้าหนี้และเผลอโทรผิดเวลาไป 1-2 ครั้งโดยไม่มีถ้อยคำรุนแรง ความเสี่ยงหลักคือโทษปรับทางปกครอง แต่หากฝ่าฝืนซ้ำ ๆ หรือใช้วาจาข่มขู่ หน่วยงานอาจดำเนินคดีอาญาควบคู่

ตารางเปรียบเทียบเวลาทวงหนี้ที่อนุญาตและข้อห้าม

ตัวอย่างการกรอกหนังสือทวงถามหนี้ตามข้อมูลจริง

แบบฟอร์มหนังสือทวงถามหนี้อย่างง่ายประกอบด้วยข้อมูลเจ้าหนี้ ลูกหนี้ รายละเอียดหนี้ กำหนดเวลา และลายมือชื่อ ด้านล่างนี้เป็นตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นภาพการกรอก

ข้อเท็จจริงตัวอย่าง:
นายสมชาย ใจดี (เจ้าหนี้) ให้นางสาวอุบล ศรีสุข กู้ยืมเงิน 50,000 บาท ลงวันที่ 1 กรกฎาคม 2568 กำหนดคืนภายใน 31 ธันวาคม 2568 ลูกหนี้ไม่ชำระตามกำหนด เจ้าหนี้ประสงค์ออกหนังสือ ณ วันที่ 15 กุมภาพันธ์ 2569

แบบฟอร์มเปล่า

• เจ้าหนี้: (ชื่อ-ที่อยู่-เลขบัตรประชาชน)
• ลูกหนี้: (ชื่อ-ที่อยู่)
• เรื่อง: ทวงถามให้ชำระหนี้
• รายละเอียดหนี้:
  • ต้นเงิน: _______ บาท
  • ดอกเบี้ยผิดนัด: อัตรา ______% ต่อปี คิดตั้งแต่วันผิดนัดถึงวันที่ออกหนังสือ
  • รวมหนี้โดยประมาณ: _______ บาท
• กำหนดให้ชำระภายใน: _______ วัน นับแต่วันได้รับหนังสือ
• คำเตือน: หากไม่ชำระจะดำเนินการตามกฎหมาย
• ลายมือชื่อเจ้าหนี้: _______________ วันที่ _______

ฉบับกรอกข้อมูล

• เจ้าหนี้: นายสมชาย ใจดี เลขประจำตัวประชาชน 1-2345-67890-12-3 ที่อยู่ 123/45 หมู่ 2 ต.บ้านใหม่ อ.เมือง จ.เชียงใหม่ 50000
• ลูกหนี้: นางสาวอุบล ศรีสุข ที่อยู่ 89/7 ถ.พระราม 4 แขวงลุมพินี เขตปทุมวัน กรุงเทพฯ 10330
• เรื่อง: ทวงถามให้ชำระหนี้ตามสัญญากู้ยืม
• รายละเอียดหนี้:
  • ต้นเงิน: 50,000 บาท
  • ดอกเบี้ยผิดนัด: 7.5% ต่อปี (กรณีสัญญาไม่ได้กำหนดดอกเบี้ยผิดนัด ใช้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 224) ตั้งแต่วันที่ 1 ม.ค. 2569 ถึง 15 ก.พ. 2569 (45 วัน) ≈ 462 บาท
  • รวมหนี้ทั้งสิ้น (โดยประมาณ): 50,462 บาท
• กำหนดให้ชำระภายใน: 15 วัน นับแต่วันได้รับหนังสือนี้
• คำเตือน: หากพ้นกำหนดจะดำเนินการฟ้องคดีต่อศาลต่อไป
• ลายมือชื่อเจ้าหนี้: (ลงนาม) นายสมชาย ใจดี วันที่ 15 กุมภาพันธ์ 2569

ข้อควรระวังก่อนส่งหนังสือ

• ตรวจสอบว่าอัตราดอกเบี้ยไม่เกินกฎหมายกำหนด (ห้ามเกิน 15% ต่อปีสำหรับดอกเบี้ยกู้ยืม และไม่เกิน 7.5% ต่อปีสำหรับดอกเบี้ยผิดนัดหากไม่มีข้อตกลง)
• คำนวณจำนวนวันผิดนัดให้ถูกต้อง
• ระบุชื่อและที่อยู่ของทั้งสองฝ่ายให้ตรงตามสัญญา
• ส่งทางไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับและเก็บใบตอบรับ

ถูกละเมิดเวลาทวงหนี้ต้องทำอย่างไร

หากคุณเป็นลูกหนี้ที่ถูกทวงถามนอกเวลาหรือถูกกระทำด้วยวิธีการต้องห้าม สามารถดำเนินการได้ทันที

1. รวบรวมพยานหลักฐาน

   • บันทึกเวลาที่ถูกรับสาย หมายเลขโทรศัพท์ ข้อความ SMS/Line
   • หากจะบันทึกเสียงสนทนา ควรแจ้งให้อีกฝ่ายทราบตามแนวทางของ พ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 เพื่อให้พยานหลักฐานรับฟังได้ในชั้นศาล
   • ภาพหน้าจอแชทควรมีวันและเวลาชัดเจน

2. ยื่นร้องเรียนต่อคณะกรรมการทวงถามหนี้

   • ติดต่อสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง กระทรวงการคลัง หรือกรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ
   • เจ้าหน้าที่สามารถสั่งปรับทางปกครองกับผู้ทวงถามฝ่าฝืนได้

3. แจ้งความร้องทุกข์

   • หากมีการข่มขู่ คุกคาม หรือใช้กำลัง ให้ไปยังสถานีตำรวจเพื่อดำเนินคดีอาญา

4. ฟ้องคดีแพ่งเรียกค่าเสียหาย

   • หากได้รับความเสียหายต่อชื่อเสียงหรือสภาพจิตใจ สามารถฟ้องเรียกค่าทดแทนได้โดยปรึกษาทนายความ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
ลูกหนี้จำนวนมากลบข้อความหรือไม่บันทึกหมายเลขที่โทรเข้า ทำให้ขาดพยานหลักฐานสำคัญเมื่อต้องการร้องเรียน

ข้อมูลอัปเดตล่าสุด พ.ศ. 2565–2569

ระหว่างปี 2565–2569 ยังไม่มีการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติการทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 ในสาระสำคัญ แต่คณะกรรมการทวงถามหนี้ได้ยกระดับการตรวจสอบและเปรียบเทียบปรับผู้ประกอบธุรกิจที่ละเมิดเวลาทวงถามมากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ หลายรายถูกปรับเป็นเงินหลักแสนบาทจากกรณีรบกวนลูกหนี้นอกเวลาและใช้ข้อความที่รุนแรง

หากมีกฎหมายลำดับรองหรือประกาศกระทรวงการคลังออกมาใหม่ ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องควรติดตามจากเว็บไซต์ทางการของกระทรวงการคลังและกรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพอย่างสม่ำเสมอ หลักเกณฑ์เรื่อง เวลา ทวง หนี้ ตาม กฎหมาย ในมาตรา 11 ยังคงเป็นบรรทัดฐานสำคัญที่ต้องยึดถือ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

1. ทวงหนี้ห้ามเกินกี่โมง?
ตามกฎหมาย ห้ามทวงหนี้ก่อน 08.00 น. และหลัง 20.00 น. ในวันจันทร์ถึงศุกร์ ส่วนวันเสาร์-อาทิตย์และวันหยุดราชการห้ามหลัง 14.00 น.

2. ห้ามทวงหนี้ตอนไหนบ้าง?
ห้ามทวงหนี้ในเวลากลางคืนของทุกวัน (หลัง 20.00 น. ของวันทำการ และหลัง 14.00 น. ของวันหยุด) และห้ามในช่วงเช้ามืดก่อน 08.00 น. ของทุกวัน

3. มีหนี้แค่ 2,000 บาท ฟ้องได้ไหม?
ฟ้องได้ไม่ว่ายอดหนี้จะน้อยเพียงใด แต่ควรคำนวณค่าธรรมเนียมศาลและค่าทนายเทียบกับจำนวนหนี้ว่าคุ้มค่าหรือไม่

4. ทวงหนี้อย่างไรให้ไม่ถูกฟ้องกลับ?
ติดต่อเฉพาะเวลาที่กฎหมายอนุญาต ไม่เกินวันละ 1 ครั้ง ไม่ใช้คำข่มขู่หรือดูหมิ่น ไม่รบกวนบุคคลอื่น และส่งหนังสือทวงถามทางไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับเพื่อเก็บหลักฐาน

5. ขั้นตอนการทวงหนี้ตามกฎหมายเป็นอย่างไร?
เริ่มจากแจ้งเตือนด้วยวาจาหรือข้อความในช่วงเวลาที่อนุญาต จากนั้นส่งหนังสือทวงถามอย่างเป็นทางการ หากไม่ชำระภายในกำหนด จึงปรึกษาทนายเพื่อฟ้องคดี

6. กฎหมายทวงหนี้ปัจจุบันคือฉบับไหน?
เป็นพระราชบัญญัติการทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 จนถึงปี 2569 ยังไม่มีการแก้ไขเพิ่มเติมในเนื้อหาหลัก

7. จริงหรือไม่ที่ห้ามทวงหนี้เกินวันละ 1 ครั้ง?
ใช่ กฎหมายห้ามติดต่อเกินหนึ่งครั้งต่อวัน การโทรศัพท์แล้วตามด้วยข้อความในวันเดียวกันถือเป็นการฝ่าฝืน

8. ถ้าทวงหนี้แล้วลูกหนี้ไม่รับสาย ต้องทำอย่างไร?
ควรส่งหนังสือทวงถามทางไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับทันที เพื่อสร้างหลักฐานว่าลูกหนี้ทราบถึงการผิดนัด และสามารถนำไปสู่การฟ้องคดีได้

9. ผู้ทวงถามต้องแจ้งชื่อและรายละเอียดหนี้ไหม?
ต้องแจ้งทุกครั้งว่าตนเองเป็นใคร มาจากบริษัทใด และระบุยอดหนี้ สถานะผิดนัดให้ชัดเจน การปิดบังตัวตนหรือไม่ให้รายละเอียดอาจเข้าข่ายทวงถามโดยไม่สุจริต