Taşınır Kira Sözleşmesi: Kapsamlı Rehber ve Hazırlama Kılavuzu

Taşınır kira sözleşmesi, makine, ekipman, araç ya da ofis mobilyası gibi yer değiştirebilen bir malın belirli bir süre ve ücret karşılığında geçici olarak kullandırılmasını düzenleyen yazılı anlaşmadır. Kiralayan kullanımı devreder, kiracı kararlaştırılan bedeli öder ve süre sonunda malı aynen iade eder. Taşınmaz kirasından farklı olarak burada konu, fiziken taşınabilen değerlerdir; hukuki dayanağını ise Türk Borçlar Kanunu’nun 299. maddesinden alır.

Hangi Durumlarda Taşınır Kiralama Yapılır?

İş makineleri, etkinlik ekipmanları, teknik cihazlar veya araçlar yalnızca proje süresince kullanılacaksa bu sözleşme türü devreye girer. Örneğin bir inşaat firması altı aylık şantiye için forklift kiralar, bir fotoğrafçı haftalık ışık seti temin eder, organizasyon şirketi jeneratör kiralar. Bilgisayar veya sunucu gibi teknolojik cihazların kısa dönemli kullanımı da aynı kapsamdadır. Kira bedeli ve şartlar, kullanım amacına göre şekillenir.

Karar anında şu kural işe yarar: Taşınırın değeri yüksekse ya da kullanım birkaç günü aşacaksa, sözlü anlaşma ile yetinmek ciddi risk taşır. Kısa süreli kiralamalarda dahi “nasıl olsa iade ederim” düşüncesiyle yazılı belge düzenlenmediğinde, ileride hasar veya kayıp durumunda ispat sıkıntısı yaşanır. Yazılı metin, tarafları koruyan en basit güvencedir.

Bu Sözleşme Kimler İçin Uygundur?

Proje bazlı makine ihtiyacı olan işletmeler, etkinlik ve organizasyon firmaları ile geçici süreyle ekipman kiralamak isteyen bireyler bu belgeden yararlanabilir. Buna karşılık, söz konusu olan bir taşınmaz ise (ev, iş yeri) adi kira sözleşmesi; ortada bir üretim ya da sonuç taahhüdü varsa eser sözleşmesi; karşılıksız bir kullandırma söz konusuysa ödünç (âriyet) sözleşmesi gerekir. Özellikle eser sözleşmesi ile karıştırılmaması önemlidir — işin odağında bir malın sadece kullandırılması değil, bir sonuç meydana getirme taahhüdü bulunuyorsa taşınır kira sözleşmesi yanlış belge olur. Aynı şekilde satış veya bağış durumları bu belgenin kapsamı dışındadır.

Sözleşmede Bulunması Gereken Maddeler

Bir menkul kira sözleşmesi ne kadar açık düzenlenirse, iade sırasında anlaşmazlık riski o kadar azalır. Aşağıdaki başlıklar metinde mutlaka yer almalıdır:

• Taraflar: Kiralayan ve kiracının ad, soyad/unvan, T.C. kimlik numarası veya vergi kimlik numarası ile açık adresleri.
• Kira Konusu Taşınırın Tanımı: Marka, model, seri numarası, üretim yılı, çalışma saati, mevcut durumu (varsa hasar kaydı) gibi ayırt edici özellikler. Tanım ne kadar net olursa, iade sırasında uyuşmazlık çıkma ihtimali o kadar azalır.
• Kira Bedeli ve Ödeme Şekli: Aylık, haftalık veya götürü bedel; peşinat, depozito miktarı; ödeme tarihleri ve yöntemi (banka havalesi, elden).
• Kira Süresi: Başlangıç ve bitiş tarihleri. Belirsiz süreli yapılmışsa fesih ihbar sürelerine ilişkin düzenleme.
• Teslim ve İade Şartları: Taşınırın nerede, ne zaman teslim edileceği; iade tarihi, iade yeri ve iade sırasında tutanak düzenlenmesi. Uygulamada en sık atlanan nokta, teslim tutanağının fotoğraflarla desteklenmemesidir. Oysa taşınırın ilk günkü durumunu belgelemek, sonradan ortaya çıkan hasar iddialarını büyük ölçüde çürütür.
• Kiralayanın Yükümlülükleri: Taşınırın sözleşme amacına uygun olarak teslimi, ayıplara karşı tekeffül, gerekli bakım ve onarımlar.
• Kiracının Yükümlülükleri: Kira bedelini zamanında ödemek, taşınırı özenle kullanmak, olağan temizlik ve bakım giderlerini karşılamak, süre sonunda iade etmek.
• Sigorta: Hırsızlık, yangın, kasko gibi risklere karşı sigorta yükümlülüğü. Hangi tarafın sigorta yaptıracağı ve kapsamı belirtilmelidir.
• Sözleşmenin Feshi: Haklı fesih sebepleri (ayıp, temerrüt), fesih bildirim süreleri ve sonuçları. Belirsiz süreli anlaşmalarda TBK m. 328 uyarınca fesih ihbar süreleri.
• Temerrüt: Kiracının kira bedelini ödememesi veya malı süresinde iade etmemesi hâlinde uygulanacak cezai şart, gecikme faizi.
• Tahkim ve Yetkili Mahkeme: Uyuşmazlık hâlinde başvurulacak mahkeme veya alternatif uyuşmazlık yolları.

Ek maddeler olarak alt kiraya verme yasağı, periyodik bakım anlaşmaları, eğitim yükümlülüğü gibi hususlar da kararlaştırılabilir. Özellikle karmaşık makinelerde operatör eğitimi maddesi, kazaları önlemede kritik rol oynar.

Yazılı Anlaşma Şart Mı?

Hayır, kanunen yazılı şekil zorunlu değildir. TBK m. 299 uyarınca kira ilişkisi sözlü olarak da kurulabilir. Ancak “böyle bir anlaşma yoktu” itirazını önlemek için yazılı belge düzenlenmesi kuvvetle menfaate uygun olur. Finansal kiralamalar gibi bazı özel durumlarda yazılı şekil şartı aransa da, genel menkul kirası için bu geçerli değildir.

Karar kuralı şudur: Eğer taşınırın değeri düşük ve kullanım süresi birkaç günle sınırlı ise, adi yazılı bir kâğıt dahi yeterlidir. Ancak yüksek değerli iş makineleri, aylarca sürecek kiralamalar veya üçüncü kişilere zarar riski yüksek ekipmanlar söz konusu olduğunda noter onayı düşünülmelidir. Noter masrafı, çıkabilecek bir davanın yükü yanında genellikle önemsiz kalır. Yazılı belge, kira bedeli, süre ve iade şartları gibi konularda delil niteliği taşır.

Sözleşme Taraflarca Kendi Başına Hazırlanabilir Mi?

Evet, pek çok durumda taraflar şablonları doldurarak belgeyi kendileri oluşturabilir. Bunun için uygun profil: Taşınır değeri düşük, kira süresi kısa, ticari olmayan bireysel kullanım ya da standart ofis ekipmanı kiralamasıdır. Birkaç günlük dizüstü bilgisayar kirası veya haftalık masa sandalye temini bu gruba girer.

Buna karşılık şu durumlarda avukat desteği yerinde olur:

• Yüksek değerli iş makineleri ya da filo kiralamaları,
• Uzun süreli veya karmaşık ödeme koşulları,
• Yurt dışından getirilen cihazlar ya da uluslararası unsurlar,
• Bakım, yedek parça ve eğitim taahhütlerinin eklendiği kapsamlı anlaşmalar.

En sık yapılan hata, internette bulunan bir şablonun aynen imzalanmasıdır. Oysa şablonun içinde yer almayan sigorta, alt kira yasağı gibi özel hükümler sonradan ciddi sıkıntı doğurabilir. Bu yüzden şablon her somut olaya uyarlanmalıdır.

Yasal Dayanak: Hangi Kanun Maddeleri Geçerli?

Menkul kiraları, Türk Borçlar Kanunu’nun 299 ilâ 338. maddeleri arasındaki genel kira hükümlerine tabidir. Kira tanımı (m. 299), kiralayanın borçları (m. 301 vd.), kiracının borçları (m. 316 vd.), ayıp hükümleri (m. 304 vd.) ve feshe ilişkin düzenlemeler burada bulunur. Ürün kirası hükümleri (m. 338 vd.) taşınmazlara özgü olduğundan, taşınırlar esas olarak genel hükümlere dayanır.

Pratikte önemli bir incelik: Kanun, kiralayanın ayıba karşı tekeffül borcunu düzenlerken kiracının ağır ihmalini nasıl değerlendireceğini ayrıntılandırmaz. Bu nedenle sözleşmeye, “kiracı taşınırı kendi malı gibi özenle kullanacaktır” ibaresinin yanı sıra, ağır ihmal hâlinde doğrudan kiralayana rücu hakkı tanıyan bir madde eklenmesi isabetli olur. Fesih ihbar süreleri açısından TBK m. 328 belirleyicidir: Belirsiz süreli kiralamalarda altı aylık dönemler için en az üç ay, aylık kiralamalarda ise yerleşmiş uygulamaya göre en geç 15 gün önceden fesih bildirimi yapmak gerekir.

Süre ve Bildirim Özeti

Taşınır Kirası Diğer Sözleşmelerden Nasıl Ayrılır?

Menkul kira sözleşmesi; adi kira (taşınmaz), eser sözleşmesi ve ödünç (âriyet) sözleşmesiyle sıklıkla karıştırılır. Aşağıdaki tablo temel farkları gösterir.

Eser sözleşmesi ile ayrım hayati önem taşır: Yüklenici bir eser yaratmayı taahhüt ederken, kiralayan yalnızca kullanım imkânı sunar. Herhangi bir anlaşmazlıkta mahkeme, tarafların gerçek iradelerine bakar; bu yüzden belgenin doğru sözleşme tipiyle adlandırılması gerekir.

Örnek Sözleşme Metni ve Şablonlar

Aşağıda hem boş doldurulabilir şablon çerçevesi hem de gerçekçi değerlerle çalışılmış bir örnek bulunmaktadır. Şablonu Word ve PDF formatlarında ücretsiz indirmek için bağlantıları kullanabilirsiniz.

Boş Doldurulabilir Şablon (Çerçeve)

Taraflar: ……
Kira Konusu: …… (Marka, model, seri no, durum)
Kira Bedeli: …… (aylık/toplam, ödeme şekli)
Süre: …… başlangıç – …… bitiş
Teslim ve İade: ……
Özel Hükümler: ……
İmzalar: ……

Not: Şablonun tam hâli Word/PDF dosyasında yer almaktadır.

İndirme Bağlantıları: Menkul Kira Sözleşmesi Şablonu (Word) | Menkul Kira Sözleşmesi Şablonu (PDF)

Doldurulmuş Çalışılmış Örnek

• Kiralayan: Ayşe Yılmaz – T.C. Kimlik No: 12345678901 – Adres: Bağcılar/İstanbul
• Kiracı: Ali Demir – T.C. Kimlik No: 10987654321 – Adres: Kadıköy/İstanbul
• Kira Konusu: 2024 model Caterpillar 320 GC ekskavatör, Seri No: CAT320XYZ123, Çalışma saati: 1200, Genel durumu: iyi (ön camda küçük çatlak mevcut)
• Kira Bedeli: Aylık 45.000 TL, her ayın 5’inci günü peşin ödenecek. Depozito: 45.000 TL.
• Süre: 01.04.2026 – 30.09.2026 (6 ay)
• Teslim ve İade: Ekskavatör, kiralayana ait İstanbul Bağcılar’daki depoda 01.04.2026 günü tutanakla teslim edilecek; aynı yerde 30.09.2026 tarihinde iade alınacak.
• Sigorta: Kiracı tarafından kasko ve üçüncü şahıs mali sorumluluk sigortası yaptırılacaktır.

Kenar notu (açıklayıcı):

• “Bu alana taşınırın marka, model ve seri numarası yazılmalıdır; ayırt ediciliği sağlar ve iade sırasında karışıklığı önler.”
• “Kira bedeli hem rakam hem de yazı ile belirtilmeli, olası tahrifatın önüne geçilmelidir.”

Bu çalışılmış örnek, gerçek bir sözleşmenin nasıl doldurulması gerektiğini göstermektedir. Şablon üzerinde boşluklar doldurulurken aynı netliğin sağlanması, tarafların menfaatinedir.

Örnek Olaylar ve Alınacak Dersler

1. İnşaat Firmasının Forklift Kiralaması (Sorunsuz Süreç)

Bir inşaat şirketi, 6 aylık yol projesi için iş makinesi kiralama firmasından forklift kiralar. Sözleşmeye forkliftin markası, modeli ve seri numarası yazılır; teslim ve iade tutanağı düzenlenir. Proje sorunsuz tamamlanır, forklift zamanında iade edilir ve depozito iade edilir. Sözleşmedeki bakım maddesi sayesinde küçük bir arızada kiralayan müdahale eder. Burada, net tanım ve tutanak sayesinde uyuşmazlıktan kaçınılmıştır.

2. Fotoğraf Stüdyosunun Işık Seti Kiralaması (Hasar Yönetimi)

Bir fotoğraf stüdyosu sahibi, bir haftalık düğün çekimi için profesyonel ışık seti kiralar. Sözleşme süresi net biçimde tanımlanmıştır. İade sırasında ekipmanda küçük bir çizik tespit edilir; durum tutanağa geçirilir. Taraflar anlaşarak hasar bedelini depozitodan mahsup eder ve uyuşmazlık çıkmadan süreç sonlanır. Bu örnekte depozito ve tutanak birleşimi, tarafları mahkemeye gitmekten kurtarmıştır.

3. Jeneratör Kiralamasında Eksik Tutanak Krizi (Yaygın Hata)

Bir etkinlik firması, açık hava konseri için 5 günlüğüne jeneratör kiralar. Teslim sırasında herhangi bir yazılı tutanak düzenlenmez, yalnızca sözlü olarak “sağlam” denir. İade günü jeneratörün motor bölümünde bir sızıntı fark edilir. Kiracı, kusurun teslimden önce var olduğunu ileri sürer; kiralayan ise hasarın kullanımdan kaynaklandığını iddia eder. Yazılı belge olmadığı için uyuşmazlık çözümsüz kalır ve taraflar mahkemeye başvurmak zorunda kalır. Bu olay, teslim anında fotoğraflı tutanağın neden hiç atlanmaması gerektiğini açıkça gösterir.

Fesih Nasıl Yapılır? Süreç ve İhbar Şartları

Kira ilişkisinden çıkış, sözleşmenin türüne göre farklılık gösterir. Aşağıdaki karar akışı işleri kolaylaştırabilir:

• Belirli süreli sözleşme:

  • Kira süresi sona erdiğinde sözleşme kendiliğinden sona erer.
  • Süre uzatılacaksa yeni bir sözleşme veya ek protokol yapılır.

• Belirsiz süreli sözleşme:

  • Taraflardan biri fesih ihbarında bulunur.
  • İhbar süresine uyulur: aylık kiralamada en geç 15 gün önceden; yıllık dönemler için 3 ay önceden bildirim.
  • Bildirim, ispat için iadeli taahhütlü mektup veya noter kanalıyla yapılır.
  • Süre sonunda taşınır iade edilir.

• Haklı fesih:

  • Kiralayanın haklı fesih sebepleri: kira bedelinin ödenmemesi, kiracının malı kötü kullanması (TBK m. 315, 316)
  • Kiracının haklı fesih sebepleri: ayıplı teslim, önemli eksiklik (TBK m. 305 vd.)
  • Haklı fesih noter ihtarıyla derhâl gerçekleştirilebilir.

(Not: Belirsiz süreli aylık kiralarda 15 günlük ihbar süresi yerleşmiş uygulama olmakla birlikte, yerel mahkemelerin yorum farklılıkları olabilir. Süre konusunda tereddüt yaşanırsa 15 günü asgari kabul edip 30 günlük bir bildirim süresi vermek her zaman daha güvenlidir.)

Fesih işlemlerinde şu kronolojiyi izlemek, sonradan doğabilecek sorunları büyük ölçüde bertaraf eder:

1. İhbar süresini hesaplayın ve yazılı bildirimi zamanında gönderin.
2. Taşınırın iade günü için bir randevu alın.
3. İade anında, her iki tarafın imzalayacağı bir durum teslim tutanağı düzenleyin; varsa hasar veya eksikleri fotoğraflayın.
4. Depozito veya kalan ödemeleri aynı gün kapatın.

Masraflar ve Harçlar (2026 Güncel)

Sözleşme noter onayına sunulmadığı sürece damga vergisi doğmaz. Noter onayı zorunlu olmamakla birlikte, ispat gücünü artırmak amacıyla tercih edilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Taşınır kira sözleşmesi nedir?
Bir taşınır malın belirli bir süre ve ücret karşılığında geçici kullanımı için yapılan sözleşmedir. Kiralayan malı teslim eder, kiracı ücreti öder ve süre sonunda aynen iade eder. Hukuki temeli TBK m. 299’a dayanır.

2. Taşınır kiralarında fesih süresi ne kadardır?
Belirsiz süreli kiralamalarda aylık dönem için en az 15 gün, altı aylık dönem için en az 3 ay önceden ihbar şarttır (TBK m. 328). Belirli süreli sözleşmeler süre bitiminde kendiliğinden sona erer.

3. Kira sözleşmesinde cayma hakkı var mı?
Kural olarak tek taraflı cayma hakkı yoktur. Ancak taraflar karşılıklı anlaşarak veya haklı sebeple (ciddi ayıp, ödememe) fesih yoluna gidebilirler. Ayrıca sözleşmeye cayma bedeli eklenebilir.

4. Taşınır kira sözleşmesi noter onayı gerekir mi?
Hayır, yasal zorunluluk yoktur. Adi yazılı şekil yeterlidir. Noter onayı, imza inkârını önlemek ve ispatı kolaylaştırmak için tercih edilebilir.

5. Sözleşme süresi bitince eşya iade edilmezse ne olur?
Kiracı temerrüde düşer. Kiralayan noter ihtarıyla iadeyi talep edebilir, gecikilen süre için kira bedeli ve varsa zararın tazmini istenebilir. Sözleşmede cezai şart öngörülmüşse o da uygulanır.

Sözleşme İmzalandıktan Sonra İzlenecek Adımlar

Belge imzalanır imzalanmaz her iki tarafın da birer nüsha saklaması gerekir. Aşağıdaki kontrol listesi, sürecin başından sonuna kadar size rehberlik edecektir:

• Teslim öncesi: Kiracı ödemeyi zamanında yapar; kiralayan taşınırı belirtilen yer ve zamanda hazır eder.
• Teslim anı: Mutlaka bir teslim tutanağı düzenlenir; taşınırın o anki durumu çok sayıda net fotoğrafla belgelenir. Fotoğrafların saat ve tarih damgası olması faydalıdır.
• Kira süresi boyunca: Günlük temizlik ve basit kontroller kiracı sorumluluğundadır. Planlı bakım kiralayana aitse randevular belgelere işlenir.
• İade günü: Yine tutanakla taşınır geri verilir; varsa hasar, eksik ya da sayaç farkları aynı tutanağa yazılır. Depozito iadesi bu tutanakla eş zamanlı gerçekleştirilir.
• Anlaşmazlık durumunda: Önce taraflar arasında sulh denenmeli, çözülemezse sözleşmede yazılı yetkili mahkemeye başvurulmalıdır. Tüm yazışmalar (ihtarname, fesih ihbarı) noter veya iadeli taahhütlü posta ile gönderilir.
• Dijital güvenlik: Sözleşmenin taranmış kopyası, tutanaklar ve ilgili yazışmalar güvenli bir bulut ortamında veya harici diskte saklanmalıdır.

Bu rehber, 2026 yılı Şubat ayı itibarıyla yürürlükteki Türk Borçlar Kanunu hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.